Sinds 2 augustus 2026 verplicht artikel 50 van de AI Act je om bezoekers te laten weten dat ze met een AI-systeem praten, tenzij dat evident is. Voor een chatbot die zelf teksten genereert met een taalmodel staat dat vast. Bij een bot die alleen uit vooraf geschreven antwoorden kiest via een getraind model is het minder eenduidig, maar de voorzichtige lijn is: meld het toch.
Wat vraagt artikel 50 precies van chatbots?
Artikel 50 lid 1 van de AI Act zegt dat aanbieders AI-systemen die rechtstreeks met mensen communiceren zo moeten ontwerpen dat die mensen weten dat ze met AI te maken hebben, tenzij dat evident is vanuit het perspectief van een redelijk geïnformeerde, oplettende en omzichtige natuurlijke persoon, gezien de omstandigheden en de context van het gebruik (de officiële formulering, zie bronnen). De informatie moet er zijn uiterlijk op het moment van de eerste interactie, op een duidelijke en herkenbare manier, en toegankelijk, dus ook leesbaar voor een screenreader.
Deze verplichting geldt sinds 2 augustus 2026. Dat is niet uitgesteld: de Digital Omnibus, die andere onderdelen van de AI Act een jaar of langer doorschuift, raakt artikel 50 niet aan. Overtreding valt onder de tweede boetecategorie: tot 15 miljoen euro of 3% van de wereldwijde jaaromzet. Voor grote bedrijven geldt het hoogste van die twee, voor MKB-bedrijven en start-ups het laagste (artikel 99 lid 6). Bij een jaaromzet van 1 miljoen euro ligt het plafond dan op 30.000 euro.
Belangrijk detail: de meldplicht zelf kent geen uitzondering voor kleine bedrijven. Een eenmanszaak met een chatbotje op de website valt onder dezelfde regel als een bank met twintig AI-systemen, alleen het boeteplafond ligt lager.
Wanneer is het evident dat je met AI praat, en wanneer niet?
De uitzondering in artikel 50 klinkt ruim, maar de Europese Commissie legt hem nadrukkelijk smal uit: hij moet restrictief worden geïnterpreteerd, omdat hij mensen transparantie ontneemt, staat in de richtsnoeren van juli 2026. In de praktijk: een chatbot die bezoekers bij naam begroet, vloeiend antwoordt en menselijk klinkt, is precies het scenario waarvoor artikel 50 is geschreven, dus dat is niet evident. Een widget die permanent gelabeld staat als 'bot' in een context waarin sowieso geen mens beschikbaar is, komt dichter bij een evidente situatie, maar juristen waarschuwen dat je vrijwel altijd misgokt als je op deze uitzondering leunt voor een gesprekschatbot.
Vertaald naar een gewone MKB-website: als je chatbot in volle zinnen antwoordt, vragen kan beantwoorden die je niet letterlijk had voorzien, of zich voordoet als 'onze klantenservice', meld je het. Alleen bij een heel plat, zichtbaar gelabeld keuzemenu, zoals 'kies 1 voor openingstijden, 2 voor retourneren', kun je verdedigen dat het al duidelijk is dat er geen mens meeleest. Twijfel je, dan kost een korte melding niets en voorkomt het discussie achteraf.
Maakt het uit of je chatbot een taalmodel gebruikt of een keuzemenu?
Dit is de vraag waar de wet minder eenduidig over is, dus voorzichtig geformuleerd. De AI Act definieert een AI-systeem in artikel 3 als een systeem dat met een zekere mate van autonomie werkt en uit de input die het krijgt afleidt hoe het output genereert, zoals voorspellingen, aanbevelingen of beslissingen. Een puur handmatig geschreven beslisboom-menu, zonder enige vorm van training of inferentie, lijkt daar niet onder te vallen: verschillende juridische analyses noemen zo'n systeem geen AI-systeem in de zin van de wet.
Zodra er ergens een getraind model in zit dat bepaalt welk antwoord het beste past, ook als dat antwoord daarna letterlijk uit een vooraf geschreven lijst komt zonder dat er nieuwe tekst wordt gegenereerd, wordt het grijzer. Diverse adviseurs raden aan zo'n systeem toch als binnen bereik te behandelen, omdat het wel degelijk uit input afleidt welke uitkomst volgt. Een uitspraak die dit exact voor dit soort 'kies uit kennisbank'-bots beslecht, hebben we niet kunnen vinden. De praktische conclusie van de meeste bronnen: bij twijfel meld je het toch, het kost een paar woorden in het eerste bericht en je zit er dan nooit naast.
Ben jij zelf de aanbieder van je chatbot, of alleen de gebruiker?
Dit onderscheid bepaalt bij wie de wettelijke plicht in eerste instantie ligt. Artikel 3 lid 3 van de AI Act definieert een aanbieder als wie een AI-systeem ontwikkelt, of laat ontwikkelen, en het onder eigen naam of merk op de markt brengt of in gebruik neemt, betaald of gratis. Laat je bijvoorbeeld een bureau een chatbot voor je bouwen en zet je die vervolgens onder je eigen bedrijfsnaam op je site, dan ben je in de praktijk zelf de aanbieder, ongeacht wie de techniek heeft gebouwd. Gebruik je een kant-en-klare chatbot-plugin of een dienst van een derde zonder die onder je eigen merk aan te passen, dan ben je eerder deployer, gebruiksverantwoordelijke, en ligt een deel van de ontwerp-plicht bij de leverancier van de plugin.
Voor de meeste MKB-bedrijven met een op maat gebouwde of white-label chatbot betekent dit: reken erop dat jij verantwoordelijk bent voor de melding, ook al heeft een extern bureau de bot gebouwd. Vraag bij een kant-en-klare tool na of de leverancier de AI-melding al standaard heeft ingebouwd, en controleer dat zelf. Vertrouw daar niet blind op.
Wat moet je verder op orde hebben, los van de AI-melding zelf?
Artikel 50 staat niet op zichzelf. Een chatbot verwerkt persoonsgegevens, denk aan naam, e-mailadres en soms gespreksinhoud die herleidbaar is, dus de AVG geldt gewoon ernaast. Dit zijn de punten die in vrijwel elke checklist terugkomen.
- ▸Verwerkersovereenkomst, nodig als een externe partij, zoals een chatbotplatform of hostingpartij, de gesprekken namens jou verwerkt.
- ▸Bewaartermijn, bepaal en documenteer hoe lang je chatlogs bewaart en waarom. De AVG vraagt een doel en een termijn, geen oneindige opslag voor het geval dat.
- ▸Overdracht naar een mens, zorg dat een bezoeker altijd kan doorschakelen naar een collega of e-mailadres als de bot er niet uitkomt. Dit staat niet letterlijk in artikel 50, maar keert in vrijwel elke praktische checklist terug.
- ▸Documentatie, leg vast welke chatbot je gebruikt, van welke leverancier, en waarom je hem als wel of niet meldingsplichtig hebt beoordeeld. Dat is je bewijs bij een eventuele controle.
| Situatie | Geldt de transparantieplicht? | Wat te doen |
|---|---|---|
| Chatbot met taalmodel, genereert eigen tekst | Ja | Meld AI in het eerste bericht |
| Chatbot kiest via getraind model uit vaste antwoorden | Waarschijnlijk wel | Meld voor de zekerheid |
| Puur keuzemenu, geen AI-model erachter | Waarschijnlijk niet | Beoordeel en documenteer je keuze |
| AI-gegenereerde blogtekst op je site | Meestal niet, tenzij nieuws of publiek debat | Leg je redactieproces vast |
| AI-gegenereerde productfoto of illustratie | Ja, machine-leesbare markering | Check of je tool dit al automatisch doet |
Hoe ik ernaar kijk
Onze eigen websitechatbot, live sinds 29 september 2026, genereert geen tekst met een taalmodel. Een klein lokaal beslismodel kiest uit antwoorden die ik zelf heb geschreven, en een regelcheck blokkeert pogingen om het model instructies te laten negeren. Op 652 vragen die het model nog nooit had gezien ging 91% goed, Engelse prijsvragen gingen nog deels mis. Ik weet niet zeker of dit onder artikel 50 valt zoals hierboven beschreven. Voor de zekerheid meldt de bot bij de start van elk gesprek dat hij een AI-systeem is en geen mens. Of dat juridisch voldoende is, heb ik niet laten toetsen.
De reden dat ik voor deze opzet koos had niets met de AI Act te maken, die kwam er pas later bij: geen API-kosten, en de bot kan onmogelijk iets zeggen dat niet letterlijk in de kennisbank staat. Nu ik artikel 50 erbij lees, zie ik wel een klein voordeel: een bot die niet zelf teksten verzint, kan ook nooit een misleidende of onjuiste 'AI-uitspraak' doen die je achteraf moet rechtzetten. Dat neemt de meldingsplicht niet weg, maar het scheelt wel een risico.
Veelgestelde vragen over AI Act en je chatbot
- ▸Moet ik een aparte pagina maken over AI-gebruik? Nee, dat vraagt artikel 50 niet. De melding moet zichtbaar zijn bij de eerste interactie, bijvoorbeeld in het openingsbericht van de chat, een aparte pagina is daar geen vervanging voor en ook niet verplicht.
- ▸Geldt dit ook voor een chatbot op WhatsApp of Instagram, niet alleen op de website? Ja, artikel 50 noemt expliciet chatbots, virtuele assistenten en bots op sociale netwerken. Het kanaal maakt niet uit, de bezoeker moet op elk kanaal weten dat hij met AI praat.
- ▸Wat als mijn chatbot alleen intern door medewerkers wordt gebruikt? Artikel 50 lid 1 gaat over interactie met natuurlijke personen in het algemeen, niet alleen klanten. Bij een zuiver interne tool met collega's die al weten dat het een AI-systeem is, is de kans groter dat de evident-uitzondering opgaat, maar leg die afweging wel vast.
- ▸Ik gebruik een kant-en-klare chatbot-plugin, ben ik dan automatisch veilig? Niet automatisch. Check of de plugin de AI-melding standaard toont en aanpasbaar is in jouw taal, en documenteer dat je dit hebt gecontroleerd. Zoals hierboven beschreven kun je zelf als aanbieder gelden, ook met een kant-en-klare tool.
Dit is geen juridisch advies. Voor een sluitend antwoord over jouw specifieke situatie, zeker als je twijfelt over de aanbieder-vraag of over een hoog-risico classificatie, raadpleeg je een jurist die gespecialiseerd is in de AI Act.